۱۰ نکته حائز اهمیت در اموزش نت و الفبای موسیقی (در سال ۲۰۱۹)

امتیاز 4.00 ( 1 رای )

نت و الفبای موسیقی

برای تعریف نت و الفبای موسیقی اگر آن را در جایگاه یک هنر و به عنوان شیوه‌ای از رویارویی با جهان در نظر بگیریم، همچون مانند زبانی است که همه‌ی ما در آن متولد می‌شویم و الفبای آن را ناخودآگاه فرا می‌گیریم.

 

می‌توان به سوال نت چیست به این شکل پاسخ داد:

نت و الفبای موسیقی شیوه‌ای است برای نامیدن و شناختن جنس و کیفیت خاص صداها، فرکانس آن‌ها و جدا کردن آن‌ها از بقیه. پس در مرحله‌ی اول با یک واحد صدایی با فرکانس مشخص رو به رو هستیم که نام‌گذاری می شود و این اصطلاح را تشکیل می دهد. درست همانند صداهایی که انسان می‌تواند با حنجره و به کارگیری اعضا دیگری مانند زبان، لب و دندان تولید کند و هرکدام با نشانه‌ای خاص، یکی از حروف الفبای زبان را تشکیل می‌دهند.

در آموزش نت و الفبای موسیقی عموماً دو روش برای نامیدن نت‌ها وجود دارد.

اولی سیستمی که ایران نیز به تبعیت از ایتالیا و فرانسه از آن پیروی می‌کند: دو – ر – می – فا – سل – لا – سی (do, re, mi, fa, sol, la, si).

در سیستم دیگر که به نوعی آنگلوساکسونی است از ۸ حرف ابتدایی الفبای انگلیسی A, B, C, D, E, F, G برای نامیدن آن ها در الفبای موسیقی استفاده می‌شود.

مجموعه‌ی این هفت نت و در ادامه تکرار نت اولیه، یک اکتاو را تشکیل می‌دهند.

به این معنی که نتی که تکرار می‌شود یا یک اکتاو بالاتر و یا پایین‌تر از حالت اولیه‌ی خودش است.

هر کدام از این نت‌ها علامت اختصاصی خود را دارند که با آن‌ها شناخته می‌شوند.

 

 

 

خط حامل برای نوشتن نت‌

برای نوشتن نت‌ها از خط حامل استفاده می‌شود.

خطوط حامل شامل ۵ خط افقی هستند که از پایین به بالا شمرده می‌شوند.

هرچقدر به خط حامل بالا نزدیک می‌شویم نت‌های نوشته شده زیرتر می‌شوند و هر چقدر به خطوط پایین نزدیک باشیم نت‌ها بم‌ هستند.

بنابراین نوع نت از روی جایگاهی که روی خط حامل اشغال کرده است و نسبتش با کلید موسیقی (در ادامه توضیح داده خواهد شد) مشخص می‌شود و همچنین هر یک از حالت‌های مختلف آن نظیر سکوت یا دیرند آن با علائم خاصی روی همین خطوط عامل نوشته می‌شود. در صورت لزوم می‌توان این خطوط را به تعداد مورد نظر گسترش داد که شیوه‌ی آن در تصویر زیر مشخص است.اگر نت‌ها الفبای موسیقی باشند، خطوط حامل همان خطوط دفتر هستند که الفبای موسیقی بر روی آن‌ها نوشته می‌شوند.

 

نت و الفبای موسیقی

 

نت آهنگ به همین ترتیب نوشته می‌شود و شما می‌توانید با تمرین و پشتکار نت‌خوانی را فرا گرفته و آن‌ها را به راحتی اجرا کنید. نت فارسی موسیقی معمولاً توسط افراد مختلف یا در برخی موارد توسط خود سازنده‌ها و نوازنده‌ها نوشته می‌شود و در اختیار عموم قرار می‌گیرد. شما نیز می‌توانید با تقویت قوه‌ی شنیداری خود و تربیت کردن گوش خود به نحوی که نت‌های مختلف را تشخیص دهید، نت فارسی موسیقی‌های متفاوت را بنویسید.

 

 

 

کلید در موسیقی

اگر دقت کرده باشید علامتی در ابتدای سمت چپ خطوط حامل وجود دارد.

به این علامت کلید گفته می‌شود که از دیگر نکات لازم در یادگیری الفبای موسیقی هستند.

کلیدها معمولاً سه نوع هستند. کلید سل، کلید دو و کلید فا.

این کلیدها در هرجای خطوط حامل (به صورت عمودی) قرار بگیرند، بقیه نت‌ها با توجه به نسبت جایگاهشان با آن کلید نوشته می‌شوند.

 

نت و الفبای موسیقی

 

اولی نشان دهنده‌ی کلید سل است که روی خط دوم قرار گرفته و نت G4 را نشان می‌دهد.

دومی کلید فا است که خط چهارم از بین دو نقطه‌ی آن عبور کرده و نشان دهنده‌ی D5 است.

بنابراین طبق قواعد و الفبای موسیقی تفاوتی ندارد که صدا از چه کسی یا چه چیزی تولید شود، نت ساز باشد یا نت صدا، هر صوتی همواره فرکانس ثابتی دارد که آن را تبدیل یه یک نت می‌کند.

اگر آن ها با فاصله‌ی مشخصی همزمان با هم نواخته شوند به آن‌ها آکورد گفته می‌شود.

در واقع آکوردها باعث می‌شوند چند نت‌ساز یا نت صدای متفاوت در یک لحظه با هم شنیده شوند و هارمونی زیبایی را در یک ملودی با آهنگ ایجاد می‌کنند. البته ساختن آکوردها از قواعد خاصی پیروی می‌کند و ترکیب هر مجموعه‌ای از نت‌ها الزاماً صدای دلنشینی تولید نمی‌کند. همچنین هارمونی‌ها نیز به شیوه‌ای خاص و قاعده‌مند نت‌ها و آکوردها را در کنار هم می‌گذارند و آواهای دلنشین و استاندارد تولید می‌کنند.

 

 

 

تبلچر چیست؟

یکی از راه‌هایی که شاید به صورت یک میانبر به نظر بیاید و شما را در نواختن و نت‌خوانی بسیار کمک کند استفاده از تبلچر است.

تبلچرها الفبای موسیقی را به شکلی دیگر به نمایش می‌گذارند.

این وسیله بیشتر برای گیتار کاربرد دارد ولی سازهای دیگر نیز می‌توانند از آن بهره ببرند.

تبلچرها علایمی مخصوص خود دارند.

این تبلچرها با شماره گذاری‌های ساده به شما کمک می‌کنند پیچیده‌ترین آهنگ‌ها در صورت توانایی مهارتی خوب بنوازید.

در تبلچرها، سیم‌ها فرت‌ها و انگشت‌های نوازنده شماره‌گذاری می‌شوند.

در واقع هر نت در تبلچر به یک شماره مشخص می‌شود و بهترین حالت نواختن آن با شماره‌ی انگشت نشان داده می‌شود.

نت‌ها از چپ به راست نوشته می‌شوند و اگر بنا باشد مانند یک آکورد همزمان با هم نواخته شوند، در یک خط عمودی بالای هم نوشته می‌شوند. به تصویر زیر دقت کنید:

 

نت و الفبای موسیقی

 

نت آهنگ‌های مختلف عموماً به صورت تبلچر در سایت‌های اینترنتی یافت می‌شود.

اگر کار کردن با نرم افزارهای تبلچر را نیز یاد بگیرید می‌توانید خودتان این کار را انجام دهید و با دیگر علاقه‌مندان به اشتراک بگذارید.

 

 

 

نت ارگ یا پیانو

برای خیلی از افراد ممکن است یادگیری نت‌خوانی و الفبای موسیقی بسیار دشوار و گیج کننده به نظر برسد به خصوص بر روی پیانو که تعداد کلاویه‌های بالایی در صفحه‌ی کلید خود دارد.

اما با کمی دقت متوجه می‌شوید که اصلاً اینگونه نیست.

شما با یک الگوی تکراری بر روی صفحه ارگ یا پیانو طرف هستید!

همان ۷ نت که در ابتدا توضیح داده شد و فاصله‌های بین آن‌ها!

ابتدا توضیحی در مورد این نت‌هایی که در فاصله‌ی بین دو نت اصلی قرار می‌گیرند بدهیم.

روش کار به این ترتیب است که اگر جلوی نام هر نت، کلمه دیز نوشته شود یا علامت # گذاشته شود، آن نت نیم‌پرده زیرتر می‌شود و اگر از کلمه بمل یا علامت b استفاده شود آن نیم‌پرده بم‌تر می‌شود. هر دو نیم پرده یک پرده را تشکیل می‌دهند و غیر از فاصله‌ی میان می و فا و همچنین فاصله‌ی میان سی و دو، که از یک پرده تشکیل شده است، مابقی فواصل از دو نیم پرده تشکیل شده‌اند.

 

نت و الفبای موسیقی

 

بنابراین مطابق عکس بالا مشاهده می‌کنید که بین کلید سفید دو (C) و کلید سفید ر (D) یک کلید سیاه قرار گرفته است که نام آن C#  یا Db است.

بین نت‌های می (E) و فا (F) و همچنین بین سی (B) و دو (C) نت میانی قرار نمی‌گیرد.

بعد از نت سی (B) که در انتها آمده است دوباره نت دو (C) قرار می‌گیرد که این بار یک اکتاو پایین‌تر قرار دارد و همان نت را با صدای زیرتر اجرا می‌کند.

یکی از نکات مثبت سازها یا حنجره‌ها، توانایی آن‌ها در نواختن بازه‌ی قابل قبولی از نت‌ها است.

 

 

 

جایگاه گام‌ها در الفبای موسیقی

گام‌ها در الفبای موسیقی جایگاه ویژه‌ای دارند.

آن‌ها مجموعه‌ای از نت‌ها هستند که از لحاظ زیبایی شناختی با یکدیگر همخوانی دارند.

گام ها طبق الگوی ثابتی کنار هم قرار می‌گیرند و حال و هوای نسبتاً مشخصی را القاء می‌کنند.

از معروف‌ترین گام‌ها می‌توان از گام سی ماژور و ای مینور نام برد.

سازها در این معنا ابزاری هستند که به شما این امکان را می‌دهند که نت سازهای زیبایی را با دیرندهای متفاوت و فرکانس‌های متفاوت تولید کرده و به راحتی و محاسبه دقیق از یک نت به نت دیگر حرکت کنید، هر زمان که لازم دیدید آن‌ها را به سکوت وا دارید و شدت نت‌ها را تغییر دهید.

سازهای کوبه‌ای، بادی، زهی و شستی‌دار از انواع عمومی سازها هستند.

 

 

 

موسیقی ایران و نت شاهد

نکته‌ی بسیار مهم در بحث آموزش و الفبای موسیقی و نت‌خوانی این است که هیچ قاعده‌ای مبنی بر اصل و الگو بودن سیستم غربی موسیقی، که قواعد خاص خودش را برای ساخت آثار استاندارد تحمیل می‌کند وجود ندارد.

موسیقی در زمان‌ها و مکان های متفاوت، اشکال مختلفی به خود می‌گیرد و تاریخی غنی دارد.

موسیقی ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست.

هر چند از لحاظ نظری اشتراکات قابل ملاحظه ای با انواع تئوری‌های غیر ایرانی دارد.

موسیقی سنتی ایرانی تلفیق و مجموعه‌ای از ردیف‌ها و دستگاه‌ها است.

این نوع موسیقی هر کدام با حال و هوای احساسی خاص خود شناخته و نام‌گذاری می‌شوند.

نت شاهد درالفبای موسیقی ایرانی به نتی گفته می‌شود که ملودی بر پایه آن گردش می‌کند.

و همچنین نتی است که بیشتر از بقیه به گوش می‌رسد.

بقیه نت‌های ملودی ارزش خود را از میزان نزدیک بودن به نت شاهد دریافت می‌کنند.

نت شاهد اصطلاح و مفهومی است که بیشتر در دوران موسیقی دستگاهی ایرانی شکل گرفت.

پیش از آن نیز تکنیک‌های مشابهی در موسیقی مقامی ایران یا سایر مناطق خاورمیانه وجود داشته است اما به نام نت شاهد شناخته نمی‌شده‌اند.

 

 

 

ارزش زمانی در الفبای موسیقی

از دیگر بحث‌های مهم در آموزش الفبای موسیقی، بحث ارزش زمانی است.

مدت زمانی که هر نت به طول می‌انجامد را دیرند نت می‌گویند.

برای ارزش زمانی هر نت در موسیقی ایرانی از نت سفید، سیاه، چنگ و … استفاده می‌شود.

نت سفید تمام فاصله‌ی زمانی یک ضرب را پر می‌کند.

اما نت سیاه ارزشی برابر با نصف نت سفید دارد و در هر ضرب دو بار نواخته می‌شود.

نت چنگ زمانی استفاده می‌شود که یک ضرب به چهار بخش زمانی تقسیم شود.

با همین ترتیب دولاچنگ نصف چنگ ارزش زمانی دارد و … سکوت نیز دارای ارزش زمانی و علامت مخصوص به خود است که در عکس پایین رابطه‌ها و علائم آن‌ها آورده شده است.

نت و الفبای موسیقی

 

فکر می‌کنم توانسته باشیم نت و الفبای موسیقی برای شروع و در حدی ابتدایی به خوبی بیان کرده باشیم.

موسیقی اگر همچون زبان درک شود، قاعده‌مند می‌شود.

این یعنی نمی‌توان هر کلمه ای را در کنار کلمات دیگر قرار داد و جملات یا کلمات با معنا ساخت.

اگر کسی بگوید “ما برای خوردن درخت به حمام خواهم رفت” مسلماً جمله‌ای بی‌معنا بیان نموده است.

این جمله اصلا اصول نحوی زبان را رعایت نکرده است.

همین نکته با اندکی اغماض می‌تواند در مورد موسیقی هم صادق باشد.

 

 

 

نت و آکورد

قرار دادن هر نت بدون وزن و حتی با نوازندگی خوب هم نمی‌تواند به اثری قابل گوش دادن تبدیل شود.

البته همانطور که در زبان نیز مدام کلمات با معنای جدید تولید می‌شوند و قواعد نحوی را به چالش می‌کشند.

برای مثال اصطلاحاتی که در گروه‌های دوستی یا خرده فرهنگ‌های خیابانی در مواقع خاصی تولید می‌شوند.

می‌توان گفت که هیچ قاعده‌ای هم نمی‌تواند موسیقی را محدود کند.

همانطور که پیشتر ذکر شد موسیقی هر ناحیه‌ای می‌تواند بدون تبعیت از قوانین اصولی همچنان زیبا باشد.

همانطور که تبعیت کردن صرف از اصول نت‌نویسی نیز نمی‌تواند تضمین کننده‌ی آهنگی زیبا باشد.

این ذوق و سلیقه‌ی هنرمند است که می‌تواند حتی بدون رعایت خیلی از این نکات آثار ماندگاری تولید کند.

 

 

233 بازدید